همين دليل بر گزينش او پا مىفشردند . او اگر به درستى نظر سابقش ايمان داشت ، پس به مخالفت با ايمان خود برخاسته و اگر در سخن گذشته‌اش دروغ مىگفته ، پس شخصى گنهكار و در هرحال غير قابل اطمينان است . ابن عبد البر در شرح حال ابو موسى اشعرى مىگويد : « سخنى درباره او نقل شده كه گفتنش را نمىپسندم و به هر رو خداوند او را ببخشد » « 1 » ابن ابى الحديد در شرح همين خطبه مىگويد : « ابو موسى اشعرى از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله نقل مىكند كه فرمود دو داور گمراه در بين بنى اسرائيل بودند و در بين امتم نيز دو داور گمراه خواهند بود كه هركس از آنها پيروى كند او نيز گمراه مىشود . سپس پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به ابو موسى گفت : بپرهيز كه يكى از آن دو نباشى . » « 2 » ( فادفعوا في صدر عمرو بن العاص بعبد اللّه بن العبّاس . . . ) عبد الكريم خطيب مىنويسد : « امام عليه السّلام ، عبد اللّه بن عباس را براى بحث با عمرو عاص آماده ساخته بود ؛ ولى ياران امام عليه السّلام به مخالفت برخاسته و اشعث بن قيس سركرده آنان بود . او پيش از اين نيز امام عليه السّلام را به پذيرش حكميت مجبور ساخته بود . . . پيوند معاويه و اشعث بدون شك محكم و نزديك گشته بود . » « 3 » طه حسين نيز مىنويسد : « اشعث و عمرو عاص خود از پيش ترفند برافراشتن قرآن بر سر نيزه‌ها را پديد آوردند و از همان آغاز دو طرف حكميت را برگزيده بودند . » « 4 » همچنين عبد الكريم خطيب مىافزايد : « عمرو عاص از هر

--> ( 1 ) . اسد الغابة : 3 / 254 و 5 / 308 ؛ طبقات الكبرى : 4 / 79 . ( 2 ) . شرح نهج البلاغه : 13 / 316 ؛ كنز العمال : 5 / 794 ح 14407 . ( 3 ) . نك : على ابن ابى طالب عليهما السّلام بقية النبوة و خاتم الخلافة ، 497 ، چاپ سال 1967 . ( 4 ) . على عليه السّلام و فرزندانش ، دكتر طه حسين : 152 ؛ شرح خطبه : 19 .